Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS)

Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS) jest dziedziczną chorobą sprzężoną z chromosomem X, dziedziczoną recesywnie. U osobników dotkniętych chorobą dochodzi do nieprawidłowego rozwoju męskich narządów płciowych. Prawidłowy kariotyp klaczy to 64, XX, natomiast ogierów 64, XY. Informacja genetyczna zawarta w chromosomach płciowych reguluje dalszy prawidłowy rozwój cech płciowych. Powstawanie jąder i następująca po nim produkcja testosteronu prowadzą do maskulinizacji zewnętrznych narządów płciowych. Do prawidłowego przebiegu maskulinizacji konieczne jest działanie androgenów (męskich hormonów). Jeżeli androgeny nie mogą prawidłowo pełnić swojej funkcji – ponieważ całkowicie ich brakuje lub tkanki nie reagują na ich działanie – zewnętrzne narządy płciowe stopniowo różnicują się w kierunku żeńskim. Zjawisko to określa się jako męski pseudohermafrodytyzm.

Klacze mogą mieć większą budowę ciała, silniej rozwinięte umięśnienie i masywną szyję. Ich zachowanie przypomina zachowanie ogierów. Często występuje wyraźna wokalizacja w obecności klaczy w rui, agresja wobec innych koni oraz brak rui. Zewnętrzne narządy płciowe na pierwszy rzut oka wyglądają jak żeńskie; pochwa jest skrócona, szyjka macicy jest niewidoczna, a macica nie występuje. Podczas badania ultrasonograficznego jamy brzusznej można uwidocznić dwa jądra w pobliżu typowej lokalizacji jajników. Obecność jąder wyjaśnia prawidłowe lub podwyższone stężenie testosteronu.

U koni rasy Quarter Horse i ras pokrewnych stwierdzono mutację w genie AR (g.52728703A>G). Jest to pierwsza zidentyfikowana mutacja związana z rozpoznaniem AIS, dlatego oznaczana jest jako AR1. W krytycznym okresie rozwoju zarodka płci męskiej dochodzi do ekspresji zmniejszonej ilości funkcjonalnego produktu genu AR, co prowadzi do późniejszych zaburzeń rozwoju męskich narządów płciowych.

Wynikowe genotypy:

• X/X – zdrowa klacz, nie jest nosicielką mutacji w genie AR i nie przekazuje jej potomstwu
• X/Y – zdrowy ogier, nie jest dotknięty AIS
• X(AR1)/X – klacz heterozygotyczna, bez objawów, ale będąca nosicielką mutacji; prawdopodobieństwo przekazania mutacji potomstwu wynosi 50%
• X(AR1)/Y – dotknięty AIS ogier, zewnętrzne narządy płciowe wyglądają jak żeńskie, genotyp jest męski, mutacja nie jest dalej przekazywana – osobnik jest bezpłodny

.

Howden, Krista J. "Androgen insensitivity syndrome in a thoroughbred mare (64, XY—testicular feminization)." The Canadian Veterinary Journal 45.6 (2004): 501.

Révay, T., et al. "GTG mutation in the start codon of the androgen receptor gene in a family of horses with 64, XY disorder of sex development." Sexual Development 6.1-3 (2012): 108-116.