Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS)

Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS) jest dziedziczną chorobą recesywną sprzężoną z chromosomem X. U osobników dotkniętych chorobą dochodzi do nieprawidłowego rozwoju męskich narządów płciowych. Prawidłowy kariotyp klaczy to 64, XX, natomiast ogiera 64, XY. Informacja genetyczna zawarta w chromosomach płciowych kieruje dalszym prawidłowym rozwojem cech płciowych. Powstanie jąder i następująca po nim produkcja testosteronu prowadzą do maskulinizacji zewnętrznych narządów płciowych. Do wystąpienia maskulinizacji niezbędne jest prawidłowe działanie androgenów (męskich hormonów).

Jeżeli androgeny nie mogą prawidłowo pełnić swojej funkcji – ponieważ całkowicie ich brakuje lub tkanki nie reagują na ich działanie – zewnętrzne narządy płciowe stopniowo zaczynają różnicować się w kierunku żeńskim. Zjawisko to określa się jako męski pseudohermafrodytyzm.

Klacze mogą mieć większą budowę ciała, silniej rozwinięte umięśnienie i masywną szyję. Ich zachowanie może przypominać zachowanie ogierów. Często występują wyraźna wokalizacja w obecności klaczy w rui, agresja wobec innych koni oraz brak rui. Zewnętrzne narządy płciowe na pierwszy rzut oka wyglądają jak żeńskie; pochwa jest skrócona, szyjka macicy niewidoczna, a macica nie występuje. Podczas badania ultrasonograficznego jamy brzusznej można uwidocznić dwa jądra w pobliżu typowego położenia jajników. Obecność jąder wyjaśnia prawidłowe lub podwyższone stężenie testosteronu.

U koni gorącokrwistych (Warmblood) wykryto delecję 25 pz w eksonie 2 genu AR (g.52808634_52808658del). Jest to trzecia mutacja zidentyfikowana u koni, związana z rozpoznaniem AIS, dlatego oznaczana jest jako AR3. Delecja powoduje przesunięcie ramki odczytu i zmienia skład aminokwasów. Zakłada się, że przesunięcie ramki odczytu prowadzi do syntezy nieaktywnego i skróconego białka AR, powodując następnie niekorzystne zmiany w rozwoju męskich narządów płciowych.

Wynikowe genotypy:

• X/X – zdrowa klacz; nie jest nosicielką mutacji w genie AR i nie przekazuje jej potomstwu.
• X/Y – zdrowy ogier; nie jest dotknięty AIS.
• X(AR3)/X – heterozygotyczna klacz; nie wykazuje objawów, ale jest nosicielką mutacji i z prawdopodobieństwem 50% może przekazać ją potomstwu.
• X(AR3)/Y – osobnik dotknięty chorobą, ogier/klacz; zewnętrzne narządy płciowe wyglądają jak żeńskie, natomiast genotyp odpowiada płci męskiej; mutacja nie jest dalej przekazywana – osobnik jest bezpłodny.

Howden, Krista J. "Androgen insensitivity syndrome in a thoroughbred mare (64, XY—testicular feminization)." The Canadian Veterinary Journal 45.6 (2004): 501.

Welsford GE, Munk R, Villagómez DA, Hyttel P, King WA, Revay T. Androgen Insensitivity Syndrome in a Family of Warmblood Horses Caused by a 25-bp Deletion of the DNA-Binding Domain of the Androgen Receptor Gene. Sex Dev. 2017;11(1):40-45. doi: 10.1159/000455114. Epub 2017 Feb 14. PMID: 28192783.