Abiotrofia móżdżku (CA)

Abiotrofia móżdżku jest dziedziczną chorobą neurodegeneracyjną. Postępująca neurodegeneracja komórek Purkinjego w móżdżku prowadzi do stopniowego zaniku komórek nerwowych (neuronów). Pozostałe komórki Purkinjego są małe i wykazują znaczne nieprawidłowości morfologiczne. Choroba została opisana przede wszystkim u koni arabskich. W niskiej częstotliwości występuje również u duńskich koni sportowych, koni baszkirskich, koni trakeńskich oraz kuców walijskich.

Pierwsze objawy pojawiają się już w wieku około sześciu tygodni do czterech miesięcy. U chorych zwierząt można obserwować ataksję, drżenie głowy podczas wykonywania zamierzonego ruchu, osłabioną lub całkowicie brakującą reakcję na potencjalne zagrożenie, szeroką postawę ciała, zaburzenia koordynacji ruchów oraz zaburzenia czucia położenia ciała i jego ogólnego ruchu. Konie dotknięte chorobą bardzo łatwo się płoszą. Mogą również upadać, a następnie mieć trudności ze wstawaniem.

Choroba charakteryzuje się zmienną ekspresją. Stopień występowania i nasilenie objawów mogą różnić się między poszczególnymi osobnikami. U niektórych chorych koni objawy są łagodniejsze, podczas gdy u innych mogą być znacznie cięższe. Choroba nie jest śmiertelna i koń może nadal żyć i funkcjonować pomimo niepełnosprawności. Niestety jego nadreaktywne, wrażliwe i nieprzewidywalne zachowanie może stanowić znaczne zagrożenie dla otoczenia.

Za chorobę odpowiada mutacja substytucyjna g.13122415C>T, zlokalizowana w eksonie 4 genu TOE1. W pobliżu tego genu znajduje się gen MUTYH, na którego regulację wpływa ta mutacja. Ekspresja genu MUTYH jest szczególnie silna w obszarze móżdżku i w komórkach Purkinjego. Zmniejszona ekspresja prowadzi do obniżenia ochrony przed oksydacyjnym uszkodzeniem DNA.

Abiotrofia móżdżku (CA) jest chorobą dziedziczoną autosomalnie recesywnie. Choroba ujawnia się u osobników, które odziedziczą zmutowany wariant od obojga rodziców. Osobniki te oznaczane są jako P/P (pozytywny/pozytywny). Nosiciele zmutowanego wariantu, oznaczani jako N/P (negatywny/pozytywny), posiadają mutację tylko od jednego z rodziców i nie wykazują objawów klinicznych. Mogą jednak przekazywać mutację swojemu potomstwu.

W przypadku kojarzenia dwóch heterozygotycznych nosicieli (N/P) teoretycznie 25% potomstwa będzie wolne od mutacji, 50% będzie nosicielami, a 25% odziedziczy dwie kopie mutacji i będzie dotknięte CA.

W przypadku kojarzenia osobnika wolnego od mutacji (N/N) z nosicielem (N/P) teoretycznie 50% potomstwa będzie nosicielami, a 50% będzie wolne od mutacji.

Jeśli nosiciel (N/P) zostanie skojarzony z osobnikiem dotkniętym chorobą (P/P), teoretycznie 50% potomstwa będzie dotknięte chorobą, a 50% będzie nosicielami.

.

Piśmiennictwo:

Brault, Leah S., Thomas R. Famula, and M. Cecilia T. Penedo. "Inheritance of cerebellar abiotrophy in Arabians." American Journal of Veterinary Research 72.7 (2011): 940–944.

Brault, Leah S., et al. "Mapping of equine cerebellar abiotrophy to ECA2 and identification of a potential causative mutation affecting expression of MUTYH." Genomics 97.2 (2011): 121–129.

Brault, L. S., and M. C. T. Penedo. "The frequency of the equine cerebellar abiotrophy mutation in non-Arabian horse breeds." Equine Veterinary Journal 43.6 (2011): 727–731.

Primo, A. L. M., et al. "Cerebellar abiotrophy in a quarter horse foal." Journal of Equine Veterinary Science 147 (2025): 105386.