Zielono/niebieskie zabarwienie skorupy jaj u kur

Zabarwienie skorupy jaj u kur jest wynikiem odkładania pigmentów podczas formowania jaja w jajowodzie. Zielono/niebieskie zabarwienie jest spowodowane głównie przez pigment biliwerdynę, który powstaje podczas rozpadu hemu. W przeciwieństwie do brązowego pigmentu (protoporfiryny), który odkłada się tylko na powierzchni skorupy, biliwerdyna występuje w całej jej grubości. Dlatego jaja zielone/niebieskie są zabarwione nie tylko na powierzchni, ale również wewnątrz skorupy.

Podstawa genetyczna zielono/niebieskiego zabarwienia skorupy jest związana z genem SLCO1B3, który koduje białko transportowe odpowiedzialne za przenoszenie biliwerdyny do skorupy podczas jej tworzenia. Cecha ta jest tradycyjnie określana jako allel O (oocyan) i dziedziczona autosomalnie dominująco. Oznacza to, że obecność jednej kopii tego allelu wystarcza, aby kura znosiła zielone/niebieskie jaja. Osobniki o genotypie O/O lub O/o produkują zielone/niebieskie jaja, natomiast osobniki o genotypie o/o znoszą jaja bez zielonego/niebieskiego pigmentu, których końcowy kolor (biały lub brązowy) zależy od innych czynników genetycznych.

Na poziomie molekularnym zielono/niebieskie zabarwienie jest spowodowane wstawieniem elementu retrowirusowego (EAV-HP) do regionu regulatorowego genu SLCO1B3. Ta mutacja powoduje, że gen zaczyna być aktywnie eksprymowany w gruczole skorupkowym, co umożliwia odkładanie biliwerdyny w powstającej skorupce jaja. Zielone zabarwienie skorupki, często określane jako „oliwkowe”, nie jest wynikiem działania pojedynczego genu, lecz kombinacji zielono/niebieskiego pigmentu biliwerdyny oraz brązowego pigmentu protoporfiryny. Jeśli kura posiada allel O i jednocześnie ma genetyczne predyspozycje do odkładania brązowego pigmentu, końcowy kolor skorupki jest zielony. Konkretny odcień może się różnić w zależności od ilości poszczególnych pigmentów – od jasnozielonego do ciemnooliwkowego.

Co ciekawe, podobny fenotyp mógł powstać również poprzez inne mechanizmy regulacji genu SLCO1B3, co sugeruje, że zielono/niebieska barwa jaj mogła rozwinąć się niezależnie w różnych liniach kur. Za jedną z pierwotnych ras znoszących zielono/niebieskie jaja uważa się rasę Araucana, pochodzącą z Chile. Rasa ta od dawna była kojarzona z niższą zawartością cholesterolu w jajach. Jednak twierdzenie to powstało raczej jako mit marketingowy i nie ma potwierdzenia w badaniach naukowych; zostało ono już wcześniej eksperymentalnie obalone. Kolor skorupki jaja związany jest wyłącznie z pigmentami odkładanymi w skorupce, a nie ze składem żółtka.

Testy genetyczne mogą pomóc w określeniu obecności wariantu genu SLCO1B3 i tym samym ułatwić celowaną hodowlę kur znoszących jaja o pożądanym kolorze. Test genetyczny najlepiej przeprowadzać z wyrwanych piór.