NCL2 (neuronalna ceroidowa lipofuscynoza typu 2) u jamników

NCL jest grupą heterogennych, dziedzicznych chorób neurodegeneracyjnych występujących u różnych gatunków ssaków, w tym psów, kotów oraz ludzi. U niektórych zwierząt do tej pory nie zidentyfikowano ani nie opisano przyczynowej mutacji prowadzącej do rozwoju NCL. W związku z NCL u zwierząt i ludzi opisano dotychczas kilka mutacji w różnych genach, przy czym każda mutacja w danym genie powoduje unikalną postać NCL. NCL występuje u kilku ras psów, takich jak border collie, seter angielski, buldog amerykański, jamnik, polski owczarek nizinny czy terier tybetański. U jamników spotyka się NCL typu 1 oraz typu 2.

Choroba NCL charakteryzuje się gromadzeniem produktów odpadowych o charakterze lipidowym (ceroidu i lipofuscyny) w komórkach nerwowych. Obecność dużych ilości lipofuscyny oraz narastający nacisk prowadzą do uszkodzenia i obumierania komórek nerwowych kory mózgowej, móżdżku oraz komórek siatkówki.

Objawy tej choroby wydają się być bardzo zróżnicowane, nawet w obrębie jednej rasy. Psy dotknięte chorobą zwykle wykazują co najmniej cztery z następujących postępujących objawów neurologicznych: utrata wzroku, zmiany zachowania, ataksja móżdżkowa, drżenia, zaburzenia funkcji poznawczych i motorycznych, zaburzenia snu oraz napady padaczkowe. Objawy NCL2 pojawiają się już u młodych psów, szybko postępują, a dotknięte zwierzęta giną przed ukończeniem 12 miesiąca życia, ponieważ do tej pory nie zidentyfikowano skutecznego leczenia. Początkowo objawy obejmują przede wszystkim stopniową utratę widzenia o zmierzchu, osłabioną reakcję na zagrożenie, drżenie głowy, mioklonie oraz ataksję móżdżkową. Do innych opisywanych objawów należą napady padaczkowe, nadpobudliwość, wycie, zachowania agresywne, hipermetria oraz chodzenie w kółko.

Przyczyną NCL2 u jamników jest mutacja c.325delC w genie kodującym enzym TPP1 (tripeptydylopeptydaza 1). Mutacja ta dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny. Oznacza to, że choroba rozwija się wyłącznie u osobników, które odziedziczą zmutowany gen od obojga rodziców. Nosiciele zmutowanego genu są klinicznie zdrowi, jednak przekazują mutację swojemu potomstwu. W przypadku kojarzenia dwóch osobników heterozygotycznych teoretycznie 25% potomstwa będzie całkowicie zdrowych, 50% potomstwa będzie nosicielami, a 25% potomstwa odziedziczy zmutowany gen od obojga rodziców i będzie dotknięte tym schorzeniem.

Test genetyczny pozwala jednoznacznie określić genotyp zwierzęcia i stanowi odpowiednie narzędzie dla hodowców w celu zapobiegania niezamierzonemu rozmnażaniu chorych szczeniąt.

.

Reference:

Awano, T., Katz, ML., O'Brien, DP., Sohar, I., Lobel, P., Coates, JR., Khan, S., Johnson, GC., Giger, U., Johnson, GS. :A frame shift mutation in canine TPP1 (the ortholog of human CLN2) in a juvenile Dachshund with neuronal ceroid lipofuscinosis. Mol Genet Metab 89:254-60, 2006. Pubmed reference: 16621647