Płaskonabłonkowy rak oka (SCC)

Płaskonabłonkowy rak oka (SCC) należy do najczęściej występujących nowotworów u koni. Po sarkoidzie jest drugim najczęściej diagnozowanym nowotworem u koni. SCC najczęściej rozwija się w obrębie rąbka rogówki (strefy przejściowej między rogówką a twardówką) i ma tendencję do osiowego rozprzestrzeniania się w kierunku rogówki. W miarę postępu choroby dochodzi zarówno do pogorszenia widzenia, jak i do uszkodzenia oka. Oprócz rogówki i rąbka rogówki SCC stosunkowo często lokalizuje się również na górnej i dolnej powiece, a także na trzeciej powiece (błonie migawkowej). Nowotwór oka często wykazuje miejscową inwazyjność i charakteryzuje się wysokim odsetkiem nawrotów.

Do rozwoju nowotworu, oprócz predyspozycji genetycznej, mogą przyczyniać się również czynniki środowiskowe, w szczególności promieniowanie UV, które bezpośrednio wpływa na gen supresorowy p53, odgrywający istotną rolę w hamowaniu rozwoju nowotworów. Zmiana ekspresji tego genu może prowadzić do niekontrolowanego namnażania się komórek. Inne czynniki obejmują wirusy, w szczególności wirus brodawczaka koni typu 2 (EcPV2), rodzaj pigmentacji oraz zmiany hormonalne. Konie kastrowane są bardziej podatne na rozwój SCC.

U kilku ras koni obserwuje się szczególnie wysoką częstość występowania SCC w okolicy rąbka rogówki, co sugeruje możliwość występowania predyspozycji genetycznej do rozwoju tej choroby.

Do ras, u których SCC występuje najczęściej, należą Appaloosa i American Paint Horse. Białe obszary ich łaciatej sierści są często niewystarczająco chronione z powodu braku fotoprotekcyjnego pigmentu, który chroni przed gromadzeniem się mutacji wywołanych promieniowaniem UV. Podobnie wygląda sytuacja w obrębie spojówki i oka. Kilka badań wskazuje na umaszczenie kasztanowate (genotyp e/e – brak produkcji eumelaniny i zwiększona fotowrażliwość) oraz szare umaszczenie związane z depigmentacją, charakteryzujące się stopniową utratą pigmentu, jako czynniki ryzyka.

Kolejną rasą, u której diagnozuje się stosunkowo dużą liczbę przypadków SCC, jest koń haflinger. Młody wiek w momencie rozpoznania oraz wysoka częstość występowania choroby wskazują na możliwość predyspozycji genetycznej. Przyczyną wysokiej częstości występowania może być charakterystyczne dla tej rasy umaszczenie kasztanowate.

Z rozwojem SCC związana jest mutacja w genie DDB2 (g.11726667C>T). Główną funkcją tego genu jest naprawa uszkodzeń DNA powstałych w wyniku ekspozycji na promieniowanie UV.

Oprócz wymienionych wcześniej ras Appaloosa, American Paint Horse i Haflinger, SCC występuje również u koni belgijskich zimnokrwistych, kuców Connemara, koni norweskich (Noriker), Percheron, Rocky Mountain Horse oraz kuców walijskich.

Płaskonabłonkowy rak oka dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Choroba rozwija się u osobników, które odziedziczą zmutowany wariant od obojga rodziców. Osobniki te określane są jako P/P (pozytywny/pozytywny). Nosiciele zmutowanego wariantu, oznaczani jako N/P (negatywny/pozytywny), mają mutację tylko od jednego z rodziców i nie wykazują objawów klinicznych. Mogą jednak przekazywać mutację swojemu potomstwu.

W przypadku kojarzenia dwóch heterozygotycznych nosicieli (N/P) teoretycznie 25% potomstwa będzie wolne od mutacji, 50% będzie nosicielami, a 25% odziedziczy zmutowany wariant od obojga rodziców i będzie dotknięte SCC. Przy kojarzeniu osobnika wolnego od mutacji (N/N) z nosicielem (N/P) teoretycznie 50% potomstwa będzie nosicielami, a 50% będzie wolne od mutacji. W przypadku kojarzenia nosiciela (N/P) z osobnikiem dotkniętym chorobą (P/P) teoretycznie 50% potomstwa będzie dotknięte chorobą, a 50% będzie nosicielami.

U koni o genotypie P/P zaleca się regularne badania okulistyczne.

.

Piśmiennictwo:
Bellone, Rebecca R., et al. “A missense mutation in damage-specific DNA binding protein 2 is a genetic risk factor for limbal squamous cell carcinoma in horses.” International Journal of Cancer 141.2 (2017): 342–353.